Troedio drwy dreftadaeth

Saif cymuned Llandre bum milltir i’r gogledd o Aberystwyth. Mae’n le bendigedig yn llawn hanes, diwylliant a threftadaeth naturiol ar garreg drws. Ymysg y nodweddion  y mae enghraifft brin o borth mynwent cynnar, Castell Gwallter a ffynnon iachusol sy’n boblogaidd ymysg twristiaid sydd am wybod mwy am hanes y gymuned arbennig hon.

Ein pwrpas, fel tîm yn ymweld â’r ardal, oedd mynd i gyfarfod tîm Amgylchedd Cymru a Llandre oedd yn cael ei gynnal yn eglwys hanesyddol Llanfihangel Genau’r Glyn. Roedd y lleoliad o bwys penodol i’r tîm gan mai dyma gartref Prosiect Amgylcheddol Treftadaeth Llandre. Cofrestrodd y prosiect ag Amgylchedd Cymru yn 2009 er mwyn ceisio datblygu hafan i bobl a byd natur. Mae’r grŵp yn cefnogi gwirfoddolwyr, sy’n aml yn gwella o gamddefnyddio sylweddau, i gynnal prosiectau ymarferol i adfer y coetir a gwneud y fynwent hanesyddol yn ddiogel, gan ei gwneud yn haws i fynd i bob rhan o’r fynwent sydd ar lethr serth.

Roger Haggar LlandreAmser cinio roedd yn fraint gan y tîm i gael taith o’r safle gan Ysgrifennydd/trysorydd y prosiect ac aelod gweithgar, Roger Haggar. Yn ei oferôls glas cychwynnodd y daith y tu allan i eglwys Llanfihangel a rhoi ychydig o hanes yr eglwys a’r ardal i ni, gan egluro bod y coetir, wrth ymyl yr eglwys, wedi’i glirio’n llwyr yn ystod y Rhyfel Byd Cyntaf. Cafodd yr ardal ei meddiannu gan goed tal, tenau – o ganlyniad i’r aildyfiant dwys a ddigwyddodd ar ôl clirio’r safle. Er i lawer o goed gael eu cwympo, llwyddodd rhai coed hynafol yn y rhan ddeheuol i oroesi; eglurodd fod yr ardal hon yn y gofrestr dros dro o goetiroedd hynafol. Wrth i’r tîm ymlwybro o amgylch y fynwent, tynnodd Roger ein sylw at rai o’r cerrig beddi a’r hanesion y tu ôl i’r bobl sy’n gorwedd yno. Cawsom wybod bod estyniad i’r fynwent wedi’i greu, wrth i amser fynd yn ei flaen, a olygodd nad oedd y safle gwreiddiol yn cael ei reoli gymaint. Wrth i amser fynd rhagddo dechreuodd y coed a oedd yn rhannu’r tir achosi difrod i’r cerrig coffa – gan ddirywio treftadaeth yr ardal. Dyma pryd y ffurfiwyd grŵp Treftadaeth Llandre, fel grŵp wedi’i gyfansoddi, er mwyn diogelu’r ardal hon i genedlaethau’r dyfodol a rheoli’r amgylchedd. Cydweithiodd y grŵp â’r Comisiwn Coedwigaeth i gynhyrchu cynllun rheoli ar gyfer y coetir a’r fynwent ynddo.

Wrth i ni barhau i ddringo’r llechwedd serth, roedd yn glir bod yr ardal yn cael ei rheoli Yew at llandremewn modd sensitif. Mae’r grŵp wedi cynnal y coetir a’r fynwent er mwyn hybu bioamrywiaeth, gwella mynediad i ymwelwyr a gofalu am feddi aelodau blaenorol o’r gymuned. Y nodwedd naturiol fwyaf trawiadol yno yw ywen 2,000 o flynyddoedd oed sy’n rhan o dreftadaeth fyw Llandre. Mae’n nodwedd eiconig ac yn ychwanegu at fawredd y safle unigryw hwn. Roedd tîm Amgylchedd Cymru wedi’i gyfareddu gan Roger wrth iddo barhau i roi gwybodaeth am y gwaith adfer a wnaed gan y gwirfoddolwyr. Rhoddodd wybod i’r tîm am y datblygiadau a wnaed i wella mynediad a diogelwch y coetir, Llandre hillside grave 2a rhannau o’r hen fynwent yn y coed ar y llethrau. Mae’r gwirfoddolwyr wedi cadw rheolaeth ar rai o’r ffawydd – gan gwtogi eu copaon i leihau’r perygl o’r coed yn hollti neu’n cwympo – ac maent hefyd wedi symud rhywogaethau goresgynnol oddi yno, clirio llwybrau a chryfhau rhannau drwy ailbwyntio waliau cerrig, gan ddefnyddio deunyddiau traddodiadol.

Ar ddiwedd y daith eglurodd Roger gynlluniau at y dyfodol a’r gwaith mae ef a’r gwirfoddolwyr yn gobeithio ei gynnal. Diolchodd i’w Swyddog Datblygu ac Amgylchedd Cymru am eu cymorth i’r grŵp gan fod y cymorth hwn wedi’u cynorthwyo i ddiogelu’r man pwysig hwn a’i gynnal ar gyfer treftadaeth cymuned Llandre.

I gael gwybodaeth am Brosiect Amgylcheddol Llandre a grŵp Treftadaeth Llandre ewch ar Llandrewefan y grŵp sy’n rhoi hanes yr ardal a’r gwaith cadwraeth yno yn y fynwent unigryw hon: http://www.llandre.org.uk/

 

 

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s